Jaarverslag 2013

Ervaringen uit de praktijk

2013 was een druk jaar. Op 1 januari trad de Wet herziening gerechtelijke kaart (HGK) in werking. Ook galmde het manifest van december 2012 nog na. Ondertussen ging het dagelijkse werk natuurlijk gewoon door.

‘‘Kan ik de rechter binnen 14 dagen ruilen?’’

Wraking komt steeds vaker voor. Slechts een heel klein deel wordt toegewezen. Toch geeft wraking voor rechtbanken stof tot nadenken. Rechter en voorzitter van de wrakingskamer rechtbank Overijssel Joep van Aerde: “Laatst ging bij ons een rechter met pensioen. In zijn afscheidstoespraak zei hij: ‘Dat is nu ook wat, ik ben nog nooit gewraakt’. Vroeger gingen jaren voorbij zonder ook maar één wraking. Als er wel een wraking was, dan was dat een hele gebeurtenis. De rechter zat nog net niet ziek thuis, maar hij was doorgaans wel zeer ontdaan. Nu hebben we in Overijssel iedere maand een paar wrakingsverzoeken. Vanuit de Rechtspraak hoef je je daar op zich niet zo druk over te maken. Het zou bedenkelijk zijn als een groot aantal wrakingsverzoeken zou worden toegewezen of als het om verzoeken zou gaan die tóch vragen opwerpen. Maar dat is niet zo. Vorig jaar hebben we één wrakingsverzoek toegewezen. Een aanzienlijk percentage van de wrakingen is oneigenlijk en kansloos. Ze gaan over de griffier of de rechter die het eindvonnis al heeft uitgesproken. Die verzoeken komen van advocaten én van mensen die zonder bijstand procederen. De rechter is bezig mij ongelijk te geven of staat een uitstel niet toe, dus wil ik liever een andere rechter, die er mogelijk anders over denkt. Alsof je de rechter binnen 14 dagen kan ruilen. Het is denk ik een uitdrukking van meer onvrede en mondigheid, meer individualisering en minder ontzag voor gezag. Het opmerkelijke is dat een relatief kleine groep repeat-wrakers verantwoordelijk is voor een relatief groot aantal wrakingen. Dat zie je bij alle rechtbanken. Bij burgers kan het onbegrip of opstandigheid zijn, voor advocaten is wraking ook een middel om het proces te beïnvloeden of te vertragen. Ook zij komen met wrakingsverzoeken die kansloos zijn. We moeten ruim de tijd hebben om wrakingen die gaan over integriteit en vooringenomenheid, royaal en goed te behandelen, maar nu stellen we toch ook vaak tijd en mensen beschikbaar voor een kansloze wraking. Het wrakinginstrument is daarmee een beetje bot aan het worden. In België kun je voor het indienen van een oneigenlijke wraking worden beboet. Dat lijkt mij in Nederland geen haalbaar systeem, maar we zouden wel meer mogelijkheden moeten krijgen om wrakingsverzoeken die niet over de vermeende vooringenomenheid of partijdigheid van de rechter gaan, buiten zitting af te doen.”

Joep van Aerde

Joep van Aerde

‘‘Kan ik de rechter binnen 14 dagen ruilen?’’